لوریج چیست؟ اهرم و مارجین؛ ریاضی‌ای که حساب‌ها را می‌سوزاند

درس ۱ از ۹ · متوسط

لوریج چیست؟ قرض گرفتن حجم، نه قرض گرفتن سود

لوریج یا اهرم یعنی با مقدار کمی پول، پوزیشنی بزرگ‌تر از موجودی خودتان باز کنید. اگر ۱۰۰ دلار وثیقه بگذارید و با اهرم ۱۰ وارد شوید، ارزش اسمی پوزیشن شما (Notional) هزار دلار است. به آن ۱۰۰ دلار مارجین یا وجه تضمین می‌گویند؛ پولی که صرافی به‌عنوان ضمانت ضرر احتمالی شما نگه می‌دارد.

نکته‌ی کلیدی این است که سود و زیان روی ارزش اسمی حساب می‌شود، اما فقط از مارجین شما کم یا به آن اضافه می‌شود. با اهرم ۱۰، حرکت ۱ درصدی قیمت برابر با ۱۰ درصد مارجین است. اهرم بازده را «چند برابر» نمی‌کند؛ حساسیت حساب شما به هر حرکت قیمت را چند برابر می‌کند، در هر دو جهت.

سه رابطه را به خاطر بسپارید:

• ارزش اسمی = مارجین × اهرم
• درصد سود یا زیان روی مارجین ≈ درصد حرکت قیمت × اهرم
• اهرم مؤثر = ارزش اسمی همه‌ی پوزیشن‌ها ÷ کل موجودی حساب

عدد سوم مهم‌تر از عددی است که روی دکمه‌ی اهرم صرافی انتخاب می‌کنید. اگر کل حسابتان ۱۰۰۰ دلار باشد و فقط پوزیشنی ۱۰۰۰ دلاری با اهرم اسمی ۲۰ باز کنید، اهرم مؤثر حساب شما ۱ است؛ به شرطی که بقیه‌ی پول واقعاً پشتوانه‌ی این پوزیشن نباشد. همین «به شرطی که» ما را به بحث ایزوله و کراس می‌رساند.

مارجین ایزوله و کراس: ضرر تا کجا می‌تواند برسد؟

صرافی‌های فیوچرز معمولاً دو حالت مارجین دارند:

• ایزوله (Isolated): فقط مارجینی که به همان پوزیشن اختصاص داده‌اید در خطر است. اگر قیمت به نقطه‌ی لیکوییدیشن برسد، همان مارجین از دست می‌رود و بقیه‌ی حساب دست نمی‌خورد. سقف ضرر روشن است، اما فاصله تا لیکوییدیشن کوتاه‌تر است.
• کراس (Cross): کل موجودی آزاد حساب پشتوانه‌ی همه‌ی پوزیشن‌هاست. نقطه‌ی لیکوییدیشن دورتر می‌رود، چون پول بیشتری ضرر را جذب می‌کند؛ اما اگر لیکویید شوید، ممکن است بخش بزرگی از کل حساب یا همه‌ی آن را از دست بدهید.

کراس «امن‌تر» نیست؛ فقط ضرر را به تعویق می‌اندازد و می‌تواند آن را بزرگ‌تر کند. الگوی رایج این است که معامله‌گر در حالت کراس حد ضرر نمی‌گذارد، چون نقطه‌ی لیکوییدیشن دور به نظر می‌رسد، و یک پوزیشن بد آرام‌آرام کل حساب را می‌بلعد. در حالت ایزوله هم اگر هر بار که قیمت به لیکوییدیشن نزدیک می‌شود مارجین اضافه کنید، عملاً آن را به کراس تبدیل کرده‌اید و سقف ضرری را که خودتان تعیین کرده بودید برداشته‌اید.

مارجین نگهداری و فاصله تا لیکوییدیشن در هر اهرم

برای باز کردن پوزیشن به مارجین اولیه نیاز دارید (تقریباً ۱ تقسیم بر اهرم). برای باز نگه داشتن آن، موجودی پوزیشن نباید از مارجین نگهداری (Maintenance Margin) کمتر شود. نرخ مارجین نگهداری در صرافی‌های مختلف و برای اندازه‌های مختلف پوزیشن فرق می‌کند و معمولاً برای پوزیشن‌های بزرگ‌تر بالاتر می‌رود. وقتی زیان، مارجین را تا این سطح پایین بیاورد، موتور لیکوییدیشن صرافی پوزیشن را می‌بندد.

برای یک قرارداد خطی (با وثیقه‌ی تتر یا دلار) در حالت ایزوله، تقریب ساده این است:

فاصله‌ی تقریبی تا لیکوییدیشن ≈ (۱ ÷ اهرم) − نرخ مارجین نگهداری

با فرض نرخ نگهداری ۰٫۵٪ (عدد فرضی؛ عدد واقعی را در صفحه‌ی قوانین صرافی خودتان ببینید):

بیت‌کوین در روزهای پرنوسان به‌راحتی چند درصد در چند ساعت جابه‌جا می‌شود. با اهرم ۵۰ یا ۱۰۰، یک نوسان معمولی کافی است تا کل مارجین از بین برود. این جدول کارمزد، فاندینگ و لغزش قیمت (Slippage) را حساب نکرده و همه‌ی این‌ها فاصله‌ی واقعی را کوتاه‌تر می‌کنند. همچنین لیکوییدیشن معمولاً با قیمت مارک سنجیده می‌شود، نه آخرین قیمت معامله؛ این موضوع را در درس قرارداد دائمی باز می‌کنیم. قراردادهای معکوس (با وثیقه‌ی خود بیت‌کوین) ریاضی کمی متفاوتی دارند، چون ارزش وثیقه هم با قیمت بالا و پایین می‌رود.

کارمزد: هزینه‌ای که با اهرم بزرگ می‌شود

کارمزد معاملات فیوچرز درصدی از ارزش اسمی است، نه از مارجین. فرض کنید کارمزد تیکر (Taker) ۰٫۰۵٪ باشد (عدد فرضی). یک ورود و خروج با سفارش بازار تقریباً ۰٫۱٪ ارزش اسمی هزینه دارد. همین عدد را روی مارجین ببینید:

• با اهرم ۵: حدود ۰٫۵٪ مارجین
• با اهرم ۲۰: حدود ۲٪ مارجین
• با اهرم ۱۰۰: حدود ۱۰٪ مارجین، فقط برای یک ورود و خروج

کسی که با اهرم بالا روزی چند بار وارد و خارج می‌شود، حتی اگر نیمی از معاملاتش سودده باشد، ممکن است حسابش فقط با کارمزد آب برود. لغزش قیمت در لحظه‌های پرنوسان و هزینه‌ی فاندینگ هم به همین شکل روی ارزش اسمی حساب می‌شوند؛ فاندینگ را در درس سوم با عدد محاسبه می‌کنیم.

هشدار ریسک: اهرم نتیجه‌ی سایز است، نه ابزار رشد حساب

هشدار ریسک: معامله با اهرم می‌تواند در مدت کوتاهی تمام مارجین پوزیشن، و در حالت کراس بخش بزرگی از کل حساب را از بین ببرد. این درس آموزشی است و توصیه به معامله‌ی اهرمی نیست. اهرم راه «بزرگ کردن حساب کوچک» نیست؛ در عمل اغلب راه سریع‌تری برای کوچک کردن آن است.

رویکرد منطقی‌تر این است که اول تعیین کنید در یک معامله حداکثر چند درصد از کل حساب را حاضرید از دست بدهید، بعد فاصله‌ی حد ضرر را مشخص کنید و از این دو، سایز پوزیشن را حساب کنید. اهرم فقط عددی است که از این محاسبه بیرون می‌آید. اگر حد ضرر شما بعد از نقطه‌ی لیکوییدیشن قرار بگیرد، یعنی سایز پوزیشن بیش از حد بزرگ است و حد ضرر هرگز اجرا نمی‌شود. جزئیات این روش در درس پایانی همین دوره آمده است.

درباره‌ی حکم شرعی معاملات فیوچرز و اهرمی، از مرجع تقلید خودتان بپرسید؛ ما فقط سازوکار و ریسک را آموزش می‌دهیم.

پرسش‌های پرتکرار

لوریج چیست به زبان ساده؟

یعنی با گذاشتن بخشی از ارزش پوزیشن به‌عنوان وثیقه، پوزیشنی چند برابر پولتان باز کنید. سود و زیان روی کل ارزش پوزیشن حساب می‌شود ولی فقط از وثیقه کم می‌شود؛ پس با اهرم ۱۰، حرکت ۱۰ درصدی خلاف می‌تواند کل مارجین را از بین ببرد.

مارجین ایزوله بهتر است یا کراس؟

هیچ‌کدام ذاتاً بهتر نیست. ایزوله سقف ضرر هر پوزیشن را محدود می‌کند ولی زودتر لیکویید می‌شود؛ کراس دیرتر لیکویید می‌شود ولی ممکن است کل حساب را درگیر کند. در هر دو حالت حد ضرر از پیش تعیین‌شده لازم است.

با اهرم ۱۰۰ چقدر تا لیکوییدیشن فاصله دارم؟

به‌طور تقریبی کمتر از ۱ درصد حرکت خلاف، و با احتساب مارجین نگهداری، کارمزد و لغزش قیمت حتی کمتر. چنین فاصله‌ای در بازار کریپتو با یک نوسان عادی هم ممکن است طی شود.

این درس آموزشی است و توصیه‌ی خرید یا فروش نیست؛ ما سیگنال نمی‌دهیم. مثال‌های قیمتی فقط برای توضیح‌اند. هر روشی را اول روی حساب دمو و با مدیریت ریسک امتحان کنید.