حساب اجاره‌ای ارز دیجیتال و ریسک معاملات فرد به فرد (P2P)

درس ۹ از ۱۰ · مبتدی

حساب اجاره‌ای یعنی چه؟

«حساب اجاره‌ای» یعنی کسی در ازای مبلغی، از حساب بانکی، کارت یا حساب صرافیِ احراز هویت‌شده به نام شما استفاده کند. پیشنهادها معمولاً جذاب و بی‌خطر به نظر می‌رسند: «فقط چند تراکنش از حسابت رد می‌شود و ماهانه فلان مبلغ می‌گیری»، «حساب صرافی احراز‌شده‌ات را اجاره بده، کاری به پولت نداریم».

اما سؤال اصلی این است: چرا کسی حاضر است برای استفاده از هویت شما پول بدهد؟ چون نمی‌خواهد یا نمی‌تواند با هویت خودش این تراکنش‌ها را انجام دهد. این دلیل ممکن است پولشویی، جابه‌جایی پول قربانیان کلاهبرداری، قمار، فرار از مالیات یا دور زدن محدودیت‌ها باشد. در همه‌ی این حالت‌ها، ردپای قانونی به نام شما ثبت می‌شود، نه به نام او.

به کسی که حسابش مسیر عبور پول دیگران می‌شود، در ادبیات بین‌المللی «پول‌بَر» یا Money Mule می‌گویند. در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، این نقش جرم یا مشارکت در جرم تلقی می‌شود.

ریسک برای کسی که حسابش را اجاره می‌دهد

پلیس فتا بارها درباره‌ی اجاره‌ی حساب هشدار داده است؛ طبق گزارش خبرگزاری مهر، صاحب حسابی که حسابش را در اختیار دیگری می‌گذارد، در صورت استفاده‌ی مجرمانه از آن، شریک جرم شناخته می‌شود. پیامدهای عملی:

• مسدود شدن حساب و کارت بانکی: وقتی قربانی یک کلاهبرداری شکایت کند و ردپای پولش به حساب شما برسد، حساب شما اولین چیزی است که مسدود می‌شود.
• احضار و پرونده‌ی قضایی: شما باید توضیح دهید چرا پول قربانیان از حساب شما عبور کرده است. «من فقط اجاره داده بودم» دفاع نیست؛ خودش اعتراف به مشارکت است.
• بدهی و مطالبه‌ی مالی: ممکن است مسئول جبران خسارت قربانیان شناخته شوید، در حالی که مبلغ ناچیزی بابت اجاره گرفته‌اید.
• سوابق ماندگار: نام شما در سامانه‌های بانکی و صرافی‌ها ممکن است علامت‌گذاری شود و برای مدت طولانی در افتتاح حساب یا استفاده از خدمات مشکل داشته باشید.

مبلغی که بابت اجاره می‌گیرید در مقایسه با این ریسک‌ها تقریباً هیچ است.

اگر قبلاً حساب یا کارت خود را در اختیار کسی گذاشته‌اید، همکاری را فوراً قطع کنید، رمزها و دسترسی‌ها را عوض کنید، کارت را باطل یا جایگزین کنید، همه‌ی پیام‌ها و سوابق را نگه دارید و با یک وکیل مشورت کنید. هرچه زودتر کنترل حساب را پس بگیرید، دامنه‌ی مسئولیت احتمالی محدودتر می‌ماند.

ریسک برای کسی که از حساب اجاره‌ای استفاده می‌کند

طرف دیگر ماجرا هم امن نیست. کسی که در حساب صرافیِ به نام شخص دیگری دارایی نگه می‌دارد، از نظر حقوقی صاحب آن دارایی نیست. ریسک‌ها:

• صاحب اصلی حساب کنترل کامل دارد: می‌تواند رمز را عوض کند، با پشتیبانی تماس بگیرد و دارایی را برداشت کند. در این حالت هیچ راه قانونی برای پس گرفتن آن ندارید.
• بررسی مداوم صرافی‌ها: صرافی‌ها فقط هنگام ثبت‌نام بررسی نمی‌کنند. آن‌ها در تمام طول عمر حساب، رفتار، دستگاه، محل اتصال و الگوی تراکنش‌ها را پایش می‌کنند. ناهمخوانی میان هویت ثبت‌شده و رفتار واقعی می‌تواند به مسدود شدن موجودی یا بستن حساب منجر شود.
• سابقه‌ی تاریخی: صرافی‌های بین‌المللی به دلیل جریمه‌های نظارتی انگیزه‌ی جدی برای این پایش دارند. برای نمونه، طبق توافق تسویه‌ای که OFAC (دفتر کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا) منتشر کرد، صرافی کراکن در نوامبر ۲۰۲۲ حدود ۳۶۲ هزار دلار بابت ۸۲۶ تراکنش از کاربرانی که ظاهراً در ایران بودند، جریمه پرداخت. نتیجه برای کاربران چنین حساب‌هایی معمولاً مسدودی یا بسته شدن حساب بوده است.
• بازار سیاه حساب‌های «احرازشده»: فروشندگان این حساب‌ها گاهی همان حساب را به چند نفر می‌فروشند یا بعد از واریز، خودشان آن را خالی می‌کنند.

ما هیچ روشی برای استفاده از حساب دیگران یا دور زدن احراز هویت آموزش نمی‌دهیم؛ هدف این درس فقط روشن کردن ریسک‌هاست.

معاملات فرد به فرد (P2P) و کلاهبرداری مثلثی

در معامله‌ی فرد به فرد، خریدار و فروشنده مستقیم با هم معامله می‌کنند و پول نقد معمولاً با کارت به کارت جابه‌جا می‌شود. خطرناک‌ترین الگو در این فضا کلاهبرداری مثلثی است:

1. کلاهبردار به‌عنوان «خریدار» تتر شما ظاهر می‌شود.
2. هم‌زمان، او در یک سایت آگهی کالایی (مثلاً یک گوشی) را به شخص سومی می‌فروشد و شماره‌کارت شما را برای پرداخت به او می‌دهد.
3. شخص سوم پول را به کارت شما واریز می‌کند. شما پول را می‌بینید و تتر را برای «خریدار» آزاد می‌کنید.
4. شخص سوم هیچ کالایی دریافت نمی‌کند و از صاحب کارتی که پول به آن رفته، یعنی شما، شکایت می‌کند. حساب شما مسدود می‌شود و تترتان هم رفته است.

دفاع عملی در P2P:

• نام واریزکننده‌ی پول باید دقیقاً با نام طرف معامله‌ی احرازشده یکی باشد. پرداخت از حساب شخص سوم را نپذیرید.
• قبل از آزاد کردن دارایی، واریز را در خود اپ بانک ببینید؛ پیامک و رسید تصویری قابل جعل است.
• معامله را از بستر امن پلتفرم خارج نکنید و گفت‌وگو را به تلگرام و واتس‌اپ نبرید.
• همه‌ی مدارک معامله، از جمله چت، رسید و هش تراکنش را نگه دارید.
• اگر طرف مقابل در دریافت تتر هم عجله دارد و هم توضیح‌های عجیب درباره‌ی نام واریزکننده می‌دهد، معامله را لغو کنید.

پرسش‌های پرتکرار

اجاره دادن حساب برای ارز دیجیتال جرم است؟

طبق هشدارهای پلیس فتا، صاحب حسابی که حسابش را در اختیار دیگری قرار می‌دهد، در صورت استفاده‌ی مجرمانه از آن، شریک جرم شناخته می‌شود. در بسیاری از کشورهای دیگر هم نقش «پول‌بر» جرم است.

استفاده از حساب اجاره‌ای ارز دیجیتال چه ریسکی دارد؟

دارایی از نظر حقوقی متعلق به صاحب هویت است و او می‌تواند آن را بردارد. صرافی‌ها هم در طول عمر حساب رفتار کاربر را پایش می‌کنند و ناهمخوانی می‌تواند به مسدودی موجودی یا بستن حساب برسد.

کلاهبرداری مثلثی در P2P را چطور تشخیص دهم؟

مهم‌ترین نشانه این است که نام واریزکننده با نام طرف معامله یکی نیست. هرگز پرداخت از شخص سوم را نپذیرید و قبل از آزاد کردن دارایی، واریز را در اپ بانک تأیید کنید.

این درس آموزشی است و توصیه‌ی خرید یا فروش نیست؛ ما سیگنال نمی‌دهیم. مثال‌های قیمتی فقط برای توضیح‌اند. هر روشی را اول روی حساب دمو و با مدیریت ریسک امتحان کنید.