چک لیست بررسی ارز دیجیتال: ۲۰ سؤال برای بررسی هر پروژه
درس ۸ از ۸ · متوسط
این چکلیست برای چیست و چطور از آن استفاده کنیم
این چکلیست همهی درسهای این دوره را در یک چارچوب جمع میکند. هدفش این نیست که به شما بگوید چه بخرید؛ هدفش این است که ندانستهها را پیدا کند. بیشتر ضررهای بزرگ از جایی میآیند که کسی سؤالی را نپرسیده بود.
روش استفاده:
- برای هر سؤال یکی از چهار برچسب را بزنید: سبز (بررسی شد و مشکلی نیست)، زرد (ریسک دارد اما قابل فهم است)، قرمز (نشانهی خطر جدی) یا نامعلوم.
- «نامعلوم» را خنثی حساب نکنید. اطلاعاتی که پروژه منتشر نمیکند، خودش یک داده است.
- یک قرمز در بخش قرارداد، مثل Mint فعال در دست یک کیفپول یا هانیپات، میتواند بهتنهایی تعیینکننده باشد. امتیازها را جمع نزنید تا قرمزها پشت سبزها پنهان شوند.
- تاریخ بررسی را بنویسید. قرارداد قابل ارتقا، برنامهی آنلاک و توزیع هولدرها عوض میشوند و بررسی شش ماه پیش اعتبار امروز را ندارد.
بخش اول: توکنومیکس (سؤال ۱ تا ۵)
| # | سؤال | کجا بررسی کنم |
| ۱ | فلوت چند درصد است و FDV چند برابر مارکتکپ است؟ | دستکم دو سایت داده و عرضهی کل در اکسپلورر |
| ۲ | سهم تیم و سرمایهگذاران چقدر است و دورهای خصوصی با چه ارزشگذاری انجام شده؟ | جدول تخصیص در مستندات پروژه و اعلامیههای تأمین مالی |
| ۳ | آنلاک بعدی کی است و چند درصد عرضهی در گردش را تشکیل میدهد؟ | مستندات، داشبوردهای آنلاک و قرارداد وستینگ |
| ۴ | نرخ انتشار سالانه چقدر است و توکنهای تازه به چه کسی میرسد؟ | مستندات و دادهی عرضه در طول زمان |
| ۵ | ارزش از چه مسیری به توکن میرسد: کارمزد، بایبک یا سوزاندن خالص؟ پولش از درآمد واقعی است؟ | داشبوردهای درآمد پروتکل و تراکنشهای روی زنجیره |
اگر به سؤال ۵ جواب روشنی ندارید، دستکم بدانید که ریسک روی روایت است، نه روی سازوکار.
بخش دوم: قرارداد و امنیت (سؤال ۶ تا ۱۰)
| # | سؤال | کجا بررسی کنم |
| ۶ | کد قرارداد در اکسپلورر تأییدشده (Verified) است؟ | زبانهی قرارداد در اکسپلورر |
| ۷ | مجوز Mint یا Freeze فعال است؟ در اختیار کیست؟ | اطلاعات حساب توکن یا توابع قرارداد |
| ۸ | قرارداد قابل ارتقاست؟ کلید ارتقا در یک کیفپول است یا مولتیسیگ با تایملاک؟ | اکسپلورر و مستندات امنیتی پروژه |
| ۹ | مالیات خرید و فروش، لیست سیاه یا مکث تراکنش وجود دارد و قابل تغییر است؟ | کد قرارداد، ابزارهای شبیهسازی و نسبت خرید به فروش در استخر |
| ۱۰ | ممیزی مستقل دارد که در سایت خود ممیز تأیید شود؟ به پل یا اوراکلی با یک نقطهی شکست وابسته است؟ | سایت شرکت ممیزی و مستندات فنی |
سؤال ۱۰ تئوری نیست. طبق گزارش CoinDesk و Chainalysis، در هک Kelp DAO در آوریل ۲۰۲۶ با حدود ۲۹۲ میلیون دلار خسارت، یک پیام جعلی بینزنجیرهای از تنظیمی با تنها یک تأییدکننده عبور کرد.
بخش سوم: تیم، سرمایهگذاران و بازاریابی (سؤال ۱۱ تا ۱۴)
| # | سؤال | کجا بررسی کنم |
| ۱۱ | سابقهی تیم، چه شناختهشده و چه ناشناس، قابلردیابی است؟ پروژههای قبلیشان چه شد؟ | پروفایلهای چندساله، مخزن کد عمومی |
| ۱۲ | سرمایهگذاران اعلامشده را خود آنها در کانال رسمیشان تأیید کردهاند؟ | سایت و پرتفوی رسمی صندوقها |
| ۱۳ | تبلیغات پولی و سهم اینفلوئنسرها افشا شده است؟ هیاهو با محصول واقعی همراه است؟ | شبکههای اجتماعی، مستندات و نسخهی قابل استفادهی محصول |
| ۱۴ | همکاریها و لیست شدن در صرافیها را طرف مقابل تأیید کرده است؟ | کانال رسمی شرکت یا صرافی مربوط |
بخش چهارم و پنجم: نقدینگی و آنچین (سؤال ۱۵ تا ۲۰)
| # | سؤال | کجا بررسی کنم |
| ۱۵ | توکن LP قفل یا سوزانده شده است؟ تا چه تاریخی و در اختیار چه کسی؟ | اکسپلورر و قرارداد قفل |
| ۱۶ | حجم واقعی در صرافیهای معتبر چقدر است و عمق دفتر سفارش در برابر مارکتکپ چقدر؟ | دادهی صرافیهای اصلی، نه جمع همهی صرافیها |
| ۱۷ | قرارداد مارکتمیکر و توکنهای قرضدادهشده افشا شده است؟ | اعلامیهها و مستندات پروژه |
| ۱۸ | بعد از کنار گذاشتن استخر، قفلها، آدرس سوزاندن و صرافیها، چند درصد عرضه در ده کیفپول بزرگ است؟ | زبانهی هولدرها در اکسپلورر |
| ۱۹ | خریداران بلوکهای اول یا کیفپولهای بزرگ از یک منبع پول گرفتهاند؟ | تاریخچهی تراکنش کیفپولها |
| ۲۰ | کیفپولهای تیم، سرمایهگذاران یا قرارداد وستینگ بهطور منظم به صرافیها توکن میفرستند؟ | اکسپلورر و ابزارهای برچسبگذاری آدرس |
نتیجه را چطور تفسیر کنیم
چکلیست کاملشده به شما نمیگوید قیمت بالا میرود یا پایین. فقط میگوید دارید روی چه چیزی ریسک میکنید. چند قاعدهی ساده:
- قرمزهای قرارداد (سؤال ۶ تا ۹) معمولاً قابل جبران با بقیهی سبزها نیستند.
- نامعلومهای زیاد یعنی پروژه شفاف نیست یا شما هنوز وقت کافی نگذاشتهاید. در هر دو حالت، عجله نکنید.
- سبز کامل هم تضمین نیست؛ بازار، رقابت، قوانین و رفتار جمعی همچنان میتوانند پروژهی سالم را با ضرر همراه کنند.
قوانین کشور محل زندگیتان دربارهی دارایی دیجیتال را هم جداگانه بررسی کنید و حکم شرعی را از مرجع تقلید خودتان بپرسید؛ ما فقط سازوکار و ریسک را آموزش میدهیم.
اشتباههای رایج
- استفاده از چکلیست بهعنوان ابزار تأیید تصمیمی که از قبل گرفتهاید، بهجای جستوجوی واقعی ریسک.
- جمع زدن امتیازها بهطوری که یک قرمز جدی در قرارداد پشت چند سبز پنهان شود.
- خنثی حساب کردن «نامعلوم»، در حالی که نبود اطلاعات خودش نشانهی ریسک است.
- یک بار بررسی کردن و هرگز تکرار نکردن، با اینکه قرارداد، آنلاکها و هولدرها تغییر میکنند.
- اتکا به یک منبع داده برای عرضه، حجم یا هولدرها بدون مقایسه با منبع دوم.
حجم و داده اینجا چه میگوید؟
تقریباً نیمی از این ۲۰ سؤال فقط با داده جواب داده میشود، نه با خواندن سایت پروژه. یک روال عملی:
- عکس فوری روز بررسی: مارکتکپ، FDV، حجم ۲۴ ساعته در صرافیهای معتبر و درصد ده هولدر بزرگ را با تاریخ ثبت کنید.
- کیفیت حجم: حجم صرافیهای کماعتبار را جدا کنید. طبق یک مطالعهی دانشگاهی منتشرشده در NBER، در نمونهی ۲۰۱۹ بهطور میانگین بیش از ۷۰ درصد حجم صرافیهای بیمقررات ساختگی برآورد شد.
- جریانها: انتقال از کیفپولهای تیم، سرمایهگذاران و وستینگ به صرافیها را دنبال کنید.
- اگر قرارداد دائمی دارد: OI و Funding نشان میدهند چقدر اهرم روی این توکن ساخته شده؛ اهرم زیاد روی نقدشوندگی کم، نوسانهای تند در هر دو جهت میسازد.
- تکرار: همین عکس را در آنلاک بعدی یا هر سه ماه یک بار تکرار و مقایسه کنید.
داده هیچکدام از این سؤالها را به سیگنال تبدیل نمیکند؛ فقط حدس را با شاهد جایگزین میکند.
پرسشهای پرتکرار
چک لیست بررسی ارز دیجیتال چه بخشهایی باید داشته باشد؟
دستکم پنج بخش: توکنومیکس، قرارداد و امنیت، تیم و سرمایهگذاران، نقدینگی و بازار، و دادهی آنچین. این چکلیست ۲۰ سؤالی همین پنج بخش را پوشش میدهد.
اگر همهی جوابها سبز باشد، یعنی پروژه امن است؟
نه. چکلیست ریسکهای شناختهشده را کم میکند، اما ریسک بازار، رقابت، قوانین و رفتار جمعی همچنان وجود دارد و هیچ تضمینی برای سود یا حفظ سرمایه نیست.
هر چند وقت یک بار باید بررسی را تکرار کنم؟
دستکم پیش از هر آنلاک بزرگ، پس از هر ارتقای قرارداد و در غیر این صورت هر سه ماه یک بار، چون توزیع هولدرها و قواعد قرارداد ممکن است تغییر کنند.
این درس آموزشی است و توصیهی خرید یا فروش نیست؛ ما سیگنال نمیدهیم. مثالهای قیمتی فقط برای توضیحاند. هر روشی را اول روی حساب دمو و با مدیریت ریسک امتحان کنید.